Inverter คืออะไร? ทำไมต้องใช้?
อันนี้คำถามง่ายๆ ที่หลายคนสงสัย แผงโซล่าเซลผลิตไฟฟ้า DC (direct current) ซึ่งมันเป็นไฟตรง เหมือนไฟแบตเตอรี่รถ แล้วแต่ปัญหาคือ บ้านของเรา ทีวี, เครื่องซักผ้า, ตู้เย็น ล้วนแต่ใช้ไฟ AC (alternating current) ซึ่งเป็นไฟสลับ
ดังนั้น Inverter จึงเป็นตัวแปลงสำคัญที่เปลี่ยน DC เป็น AC เพื่อให้ใช้ได้ในบ้าน ถ้าไม่มี Inverter ไฟแผงจะไม่ได้ใช้อะไรเลย
นอกจากนี้ Inverter ยังทำอย่างอื่น เช่น ตรวจจับหาแรงดันไฟฟ้าที่ดีที่สุดของแผง (MPPT) ดูแลคุณภาพไฟฟ้า และพูดคุยกับตู้ควบคุมไฟฟ้าของบ้านให้ทำงานสมบูรณ์ มันเทพมากๆ
Inverter มีกี่ประเภท?
Inverter ที่มีใช้กันในบ้านไทยมี 3 ประเภทหลัก
แรก: String Inverter - นี่คือตัวประหยัด ใช้ได้ดี และราคาต่ำสุด เหมาะสำหรับบ้านที่หลังคาได้แสงแดดเท่าๆ กัน แผงอยู่ในทิศทางเดียว String inverter นั้นต้อง DC ขนาดใหญ่จากแผง แล้วแปลงเป็น AC เลยทีเดียว ใช้ได้นาน warranty ดี ไม่มี battery support หากต้องการมี battery ต้องซื้อแยกเป็น battery charger controller อีกเครื่อง
สอง: Hybrid Inverter - นี่คือโปรดัค์อัดแน่นที่สุด อันนี้ทำหนึ่งเดียว เปลี่ยน DC เป็น AC, ดูแล battery, และสามารถเลือกได้ว่าจะใช้ระบบ on-grid (ต่อกับการไฟฟ้า) หรือ off-grid (ปลดการไฟฟ้า) ราคาแพงกว่า string inverter เล็กน้อย แต่ถ้าต้องการเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต (เผื่อซื้อ battery ทีหลัง) นี่คือตัวเลือกที่ดี
สาม: Off-Grid Inverter - ตัวนี้สำหรับระบบที่ไม่ต่อการไฟฟ้าไฟฟ้ากับประเทศ เช่น บ้านส่วนตัวหรือ รีสอร์ท บนเกาะ ต้องอาศัย battery เต็ม 100% ไม่มีสะพาน ไม่ค่อยนิยมในเมือง
On-Grid vs Hybrid vs Off-Grid คืออะไร?
มาอธิบายให้เข้าใจหน่อย
On-Grid (ต่อการไฟฟ้า) - คุณเชื่อมต่อแผงโซล่าไปกับตู้ควบคุมไฟฟ้าบ้านปกติ และต่อเชื่อมกับการไฟฟ้าของการไฟฟ้า ตอนแผงผลิตไฟเดิน ไฟโซล่าจะใช้ในบ้านก่อน ที่เหลือส่งย้อนกลับไปให้การไฟฟ้า แล้วคุณจะขายไฟหรือได้ credit (ขึ้นอยู่กับสัญญา) เวลาแสงแดดหายไป บ้านจะใช้ไฟจากการไฟฟ้าปกติ ดีตรงที่ไม่ต้อง battery, ราคาถูก แต่ปัญหาคือเมื่อไฟฟ้าดับ ระบบต้องหยุดการทำงาน (safety)
Hybrid (ผสมผสาน) - เชื่อมต่อแผง การไฟฟ้า และ battery พร้อมกัน ตอนแสงแดด ใช้ไฟโซล่าและเก็บพลังงานส่วนที่เหลือเข้า battery ตอนไม่มีแสงแดด ใช้ไฟจาก battery ก่อน ถ้า battery หมด ก็ใช้จากการไฟฟ้า ถ้าไฟฟ้าดับ ยังคงมีไฟจาก battery ใช้ได้ ราคาแพงกว่า แต่ความสมดุล ความหลากหลาย ดี
Off-Grid (ไม่ต่อการไฟฟ้า) - ไม่มีการไฟฟ้า ต้องอาศัย battery 100% ใช้ได้ 24 ชั่วโมง แต่ต้องมี battery ขนาดใหญ่ ราคาแพงมาก
ยี่ห้อ Inverter ที่นิยมใช้ในไทย
เอาละมาดู inverter ที่เป็นที่นิยมในไทย
Solis - นี่คือตัวแนะนำของฉัน ด้วยเหตุผลหลายประการ เป็นแบรนด์จีนที่มีชื่อเสียงในตลาดโลก ประสิทธิภาพสูงถึง 98.7% (ใหญ่ขนาด!) ต่อประเทศไทยได้ดี ในตลาดโซล่าเซลไทยประมาณ 40% ของระบบใช้ Solis warranty 5-10 ปี ที่สำคัญไทยใช้ 40-45 องศา Solis มันเสถียรเหลือเกิน ไม่มีปัญหาเรื่องความร้อน มีแอพ SolisCloud สำหรับ monitoring ไฟฟ้า ถ้าระบบเกิดปัญหา มันจะแจ้งเตือนทันที ราคาถ้า hybrid 6kW ประมาณ 25,000-35,000 บาท ถือว่าคุ้มค่า
Huawei - บ้าน Huawei ของการไฟฟ้า นวัตกรรมมากมาย ประสิทธิภาพดี warranty ดี (บ่อยครั้ง 10-15 ปี) แต่ราคาสูงกว่า Solis บ้าง app ดี interface ไม่ซับซ้อนต่อนักใช้
Growatt - ยี่ห้ออื่นที่คุ้นเคย ทำได้นาน ราคาสมควร warranty ปกติ 5-7 ปี ใช้ได้ดี monitoring app ก็ดี นิยมใช้กับระบบ off-grid มากมาย
Deye - ตัวใหม่ แต่เก่งจริง ราคาคำนวณ ประสิทธิภาพปกติ monitoring ดี ตัวนี้ค่อนข้างหายากในไทยแต่เก่งเหลือเกิน
Goodwe - อีกตัวประกอบที่มีคนใช้ ราคาสมควร ใช้ได้ปกติ warranty ปกติ 5 ปี ออกแบบที่ simple แต่ effective
การคำนวณขนาด Inverter ที่เหมาะสม
ขนาด inverter จะต้องสัมพันธ์กับขนาดแผงโซล่าเซล ถ้าแผงขนาด 5kW (5000W) inverter ควรเป็น 5kW หรือเล็กน้อยสูงกว่า
ทำไม? เพราะว่า string inverter (on-grid) ไม่ควรกำหนดให้แผงใหญ่กว่า inverter มากนัก ถ้าเลือกแบบนี้ inverter จะทำงาน clip (ตัดกำลังแผง) เพื่อป้องกัน ทำให้สูญเสียพลังงานไป ถ้า clipping มากเกิน คุณอาจจะเสีย 5-10% ของผลิตภาพต่อปี
วิธีคำนวณ ถ้าแผง 5kW เลือก inverter 5-6kW พอดี ถ้า hybrid inverter 5kW เมื่อสวิตช์ไปใช้ battery จะไม่เลวร้าย เพราะ hybrid มี inverter ตัวแยกกับ charger
ตัวอย่างการคำนวณ:
แผง 9 × 550W = 4950W ≈ 5kW ควรเลือก inverter 5-6kW string
แผง 10 × 600W = 6000W ควรเลือก inverter 6-7kW
แต่บ่อยครั้ง string inverter ขนาด 5kW มี input rating แค่ 5kW ดังนั้นแผง 5500W จะถูกตัด
MPPT Tracker คืออะไร? มี 1 ตัวหรือ 2 ตัวดี?
MPPT (Maximum Power Point Tracker) คือหน่วยที่ปรับแรงดันไฟฟ้าและกระแสไฟของแผงเพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด ถ้าแผงหลังคามี 2 แถวที่มุมต่างกัน หรือหันไปทิศต่างๆ ให้เลือก 2 MPPT inverter
เพราะว่า แถว 1 อาจได้ 4.5kW แต่แถว 2 เพราะเงา อาจได้แค่ 3kW แล้ว 1 MPPT inverter จะต้องหาจุดกลางเสมอ ทำให้ประสิทธิภาพต่ำ แต่ถ้าเป็น 2 MPPT แล้ว MPPT ตัวแรกหา optimal ของแถวแรก MPPT ตัวสอง optimize แถวสองแยกเป็นอิสระ ประสิทธิภาพสูงกว่าแตกต่างกันเยอะ
สำหรับ hybrid inverter ส่วนใหญ่มี 2 MPPT มาตรฐาน ซึ่งดีมาก
ความสำคัญของ IP Rating และ Warranty
IP Rating มี ความหมายว่า Inverter ทนทานต่อน้ำและฝุ่นแค่ไหน ระบบกลางแจ้ง (outdoor) ควรเป็น IP65 ขึ้นไป ซึ่งความหมายว่า กันน้ำและฝุ่นได้ดี ตั้งแดดได้ ไม่เป็นไร
Warranty ของ inverter ควรเป็น 5-10 ปีขึ้นไป string inverter มักจะ 5-10 ปี ส่วน hybrid ก็เหมือนกัน ตัวแบรนด์ดีมักให้นานกว่า ลองตรวจสอบก่อนซื้อ
ทำไม Solis ถึงเป็นตัวแนะนำสำหรับบ้านไทย
ผมแนะนำ Solis เพราะหลายเหตุผล ไม่ใช่เพราะมันถูกหรือหรูหรา แต่เพราะมันดีตรงจุด
หนึ่ง มันเงียบ บ้านไทยติดกันแน่ ถ้า inverter หึ่งๆ เสียง เพื่อนบ้านจะบ่นว่า Solis ออกแบบให้เงียบประมาณ 25-30dB เหมือนเสียงตู้เย็นปกติ เพราะว่าใช้ระบบระบายความร้อนที่ออกแบบดี
สอง ใช้ได้กับสภาพอากาศไทย 40-45°C วันนี้อากาศร้อน inverter บางตัวจะหกกำลัง (derating) ลด efficiency ลงเนื่องจากความร้อน Solis มีระบบเย็นที่ดี ทำให้เสถียร ไม่ลดกำลัง แม้ในหน้าร้อนจัด
สาม Monitoring app (SolisCloud) ดี สามารถดูไฟฟ้าเรียลไทม์ ได้รู้ผลิตได้เท่าไหร่ พลังงานทั้งวัน ประสิทธิภาพปัจจุบัน ข้อมูลทั้งหมดอยู่ใน app ที่ใช้ง่าย
สี่ ราคา hybrid 6kW ประมาณ 25,000-35,000 บาท ถือว่าประหยัดสำหรับสินค้าคุณภาพ เทียบเท่าหรือถูกกว่า Huawei ในบางตัวแปร
ห้า ในไทยมี service center อยู่หลายที่ เพราะฉะนั้นถ้ามีปัญหา จะได้หาวิธีแก้ง่ายๆ ไม่ต้องส่งไปจีน หรือรอนาน
หก ใช้ได้นาน warranty 10 ปี ส่วนใหญ่ ถึงแม้บ่อยครั้งคนไทยขยาย warranty ได้
วิธีการตรวจสอบ Inverter ให้ดีก่อนซื้อ
เมื่อเลือก inverter แล้ว ต้องตรวจสอบอะไรบ้าง
หนึ่ง ดู efficiency rating - ควรเป็น 95% ขึ้นไป Solis มีประมาณ 98.7% ซึ่งสูงมาก ความหมายของ efficiency ก็คือการสูญเสียพลังงานมีน้อย แปลว่า ไฟแผงที่ดีให้กำลัง 5000W inverter จะส่งให้บ้านประมาณ 4,935W ต่อเปิดไลท์ของ 4,787W (ถ้าแค่ 95%)
สอง ตรวจสอบ MPPT - ควรมี 2 ตัวเพื่อให้ optimize ได้ดี ถ้าแผงหลายแถว มี shadow บ่อยก็ยิ่งสำคัญ String inverter บางตัวมี 1 MPPT แต่ hybrid ส่วนใหญ่มี 2 MPPT มาตรฐาน
สาม ดู IP rating - ควรเป็น IP65 ขึ้นไป เพื่อกันน้ำ ฝุ่น ได้ดี ถ้าติดนอก ต้อง IP rating สูง ตัวติด indoor อาจจะ IP54 ก็พอได้
สี่ ดู warranty - 5-10 ปีขึ้นไป ดูว่ายี่ห้อนั้นให้ warranty อะไร Solis มี 5-10 ปี ส่วน Huawei มี 10-15 ปี บางตัว
ห้า ถามเรื่องการดูแลบำรุงรักษา - inverter คุณภาพดี ไม่ต้องบำรุงรักษามากมาย แค่เช็ค connection กับแผง battery ไม่ให้หลวม ส่วนตัว inverter เอง แบบป้อยปีทีหนึ่งดู log ว่ามีปัญหาหรือไม่
หก ตรวจสอบ datasheet และ spec - ดูค่า input voltage range, output frequency, DC input spec ให้ตรงกับระบบของเรา บ่อยครั้งลืมเรื่องนี้
ตัวอย่างการเลือก Inverter สำหรับระบบ 5kW
สมมติว่าคุณมีแผง 5kW (9 × 550W) หรือ (8 × 600W) ต้องเลือก inverter ขนาดไหน
ถ้าต้องการ on-grid (ต่อการไฟฟ้า) เลือก String inverter 5kW จาก Solis, Growatt, Deye ก็ได้ ราคาประมาณ 15,000-22,000 บาท warranty 5-10 ปี
ถ้าต้องการ hybrid (เตรียมสำหรับ battery) เลือก Hybrid inverter 5-6kW ของ Solis ราคาประมาณ 25,000-35,000 บาท warranty 5-10 ปี ตัวนี้ยังไม่มี battery แต่สามารถต่อได้
ถ้าต้องการ off-grid (เต็ม) ต้องเลือก Hybrid+Battery ด้วยกัน ลองคิดขนาดกว่า 10kW เพื่อให้ output จริง 5kW ราคา hybrid 10kW ประมาณ 35,000-45,000 บาท + battery ที่ต้อง 10-15 kWh ราคา 50,000-120,000 บาท รวมเยอะนะ